Menu Sluiten

Waarom kunst?

In ART4DEM werken we vanuit de kansen die de link tussen burgerschap en kunst biedt. Net als van burgerschapseducatie wordt namelijk van kunsteducatie verwacht dat het een positief effect heeft op de sociale verantwoordelijkheid en cohesie, de aandacht voor culturele diversiteit en interculturele dialoog bij leerlingen (UNESCO, 2010) 

ART4DEM en het belang van kunst- en cultuureducatie

ART4DEM zet niet enkel in op ‘burgerschapseducatie’, maar kan ook onder de noemers van ‘cultuureducatie’ en ‘kunsteducatie’ worden geplaatst.  

Kunst en cultuur zijn belangrijk, daar is zowat iedereen het over eens; ook in het onderwijs zijn dit hot item.  Kunsteducatie en cultuureducatie worden vaak in één adem genoemd, hoewel er wel degelijk verschillen bestaan. De twee verhouden zich tot elkaar in de zin dat kunst een specifieke vorm is van betekenisgeving en dus een deel vormt van cultuur (Smet, 2019). Kunsteducatie is bijgevolg een onderdeel van cultuureducatie. 

Cultuureducatie gaat over het leren over en door cultuur. Cultuur is een proces van betekenisgeving en is altijd een uitdrukking van hoe we dingen zien en hoe we denken over de mens (LKCA, 2019; Smet, 2019). Het is dus niet slechts het schilderij aan de muur of de toneelspeler op het podium (Cultuurkuur, z.d.). Het is belangrijk om met leerlingen stil te staan bij deze brede invulling van cultuur en dus bij de uitdrukkingen ervan: de keuzes die mensen maken, de verschillende manieren waarop mensen samenleven, enzovoort. Cultuureducatie zet  bijgevolg niet enkel in op -de vaak verwachte- muzikale en creatieve vaardigheden, maar is veel breder en gaat onder andere ook over filosofie, samenleving, erfgoed, literatuur, media, enzovoort (Vermeersch & Thomas, 2016). 

Cultuur in onderwijs is belangrijk omdat leerlingen leren reflecteren over cultuur in deze brede zin van het woord en hen laat stilstaan bij de eigen cultuur en die van anderen. Op deze manier ontwikkelen ze een rijker cultureel bewustzijn: eigen culturele interesses, voorkeuren, argumenten, … Daarnaast kan leren over cultuur goed zijn voor hun welbevinden en heel wat andere 21e eeuwse vaaridgheden: creativiteit, probleemoplossend vermogen, sociale vaardigheden, vaktechnische skills, waardering van cultuur, nieuwsgierigheid, kritische zin, zelfvertrouwen, motivatie, verbaal en niet-verbaal redeneren, maatschappelijke weerbaarheid, zingeving, teamwerk, mediawijsheid, … Cultuureducatie stimuleert de ontwikkeling van kinderen en jongeren tot evenwichtige en volwaardige volwassenen, die in staat zijn om goed in een veranderende wereld te leven en hun plaats daarin in te nemen (LKCA, 2019). 

Cultuureducatie kan focussen op cultuur als doel versus cultuur als middel. Met cultuureducatie als doel wordt bedoeld dat leerlingen actief of receptief inzicht verwerven in cultuur. Wanneer cultuureducatie echter het middel is en er geleerd wordt door cultuur, is cultuur het instrument om educatieve doelen te bereiken die zich buiten het domein van cultuur bevinden (Beunen, Siongers, & Lievens, 2016). Binnen ART4DEM is voornamelijk deze laatste definiëring van toepassing, met als doel om burgerschapscompetenties te stimuleren. 

Er kunnen enkele waardevolle overeenkomsten worden opgemerkt tussen kunst- en cultuur- en burgerschapseducatie. Zo hebben ze niet enkel gelijkaardige voordelen (kritische zin, sociale vaardigheden, teamwerk,…), maar gaan ze ook beide in op zaken die tot de brede definiëring van cultuur behoren: waarden en normen, (culturele) uitingen van jezelf en anderen, identiteitsvorming, enzovoort. In ART4DEM staan deze kenmerken dan ook centraal. 

De selectie van artistieke werkvormen binnen ART4DEM

Uit een brede waaier aan mogelijkheden selecteerden we artistieke werkvormen die aansluiten bij kennis uit onderzoek over werkzame principes.  Criteria voor de selectie zijn het inzetten op 1) een nieuwe gedeelde taal en 2) een ervaringsgericht en participatieve aanpak. Zo laten we de kunstvorm alvast aansluiten bij de inzichten uit het klavertje vier van de Raad van Europa 

Een nieuw gedeelde taal?  
Een groot deel van het bestaande aanbod voor burgerschapseducatie vertrekt vanuit een sterke Nederlandse taalvaardigheid. Maar binnen een superdiverse context vormt die voorwaarde van taalvaardigheid voor meertalige leerlingen soms een uitdaging. Binnen de geselecteerde artistieke werkvormen gaat daarom aandacht naar het creëren van een nieuwe gedeelde taal, waardoor iedereen op een gelijkwaardige en inclusieve manier kan deelnemen.    

Ervaringsgericht en participatief? 
Uit onderzoek blijkt dat burgerschapseducatie best vertrekt vanuit de leefwereld van leerlingen zelf, met daarbij een participatieve insteek. Ook binnen de geselecteerde artistieke werkvormen staan deze aspecten van participatief en ervaringsgericht werken centraal .   

Binnen ART4DEM viel de keuze op drie artistieke werkvormen: Mantle of the ExpertParticipatief Drama en Interactive Design.  


Beunen, S., Siongers, J., & Lievens, J. (2016). Cultuur leren smaken. Een onderzoek bij Vlaamse jongeren naar cultuurparticipatie en cultuureducatie. 
  
Vermeersch, L., & Thomas, V. (2016). De cultuurspiegel. Jouw gids voor cultuur op school
  
Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA). (2019).  Basis voor cultuureducatie. Handleiding voor de toekomst van binnen- en buitenschoolse cultuureducatie. Gedownload in februari 2021, van https://lkca.nl/wp-content/uploads/2019/12/161001-handreiking-basis-voor-cultuureducatie.pdf   
  
Smet, W. (2019). Hand in hand voor kunsteducatie. Gedownload in februari 2021, van Hand in hand voor kunsteducatie | Vlaanderen.be 
 
Winner, E., Goldstein, T. R., & Vincent-Lancrin, S. (2013). Art for art’s sake?: The impact of arts education. OECD publishing.